مقعد چیست و ساختار آن چگونه است؟

در انتهای دستگاه گوارش قسمتی برای خروج مواد زائد و مدفوع وجود دارد که بخشی از روده بزرگ است و به آن مقعد یا آنال گفته می‌شود. رکتوم هم قسمت دیگری از دستگاه گوارش است که در بالای مقعد قرار دارد و مدفوع قبل از خروج، وارد محفظه رکتوم می‌شود.

دیواره مقعد به دلیل عبور مدفوع، حالت ارتجاعی دارد و توسط دو عضله به نام اسفنکتر داخلی و اسفنکتر خارجی کنترل می‌شود. عضلات اسفنکتر به ایجاد انقباض در دریچه مقعد و کنترل دفع کمک می‌کنند. البته یک دریچه غیر ارادی هم در داخل مقعد وجود دارد که پس از پر شدن رکتوم، مدفوع از طریق آن وارد کانال کوچک مقعد می‌شود.

اما دریچه خارجی یک کانال کاملا ارادی است و تا زمانی که فرد اراده نکند، مدفوع خارج نمی‌شود. مگر اینکه آنال بیش از حد پر شده باشد.

دلیل دیگری که برای خروج غیر ارادی مدفوع وجود دارد، آسیب دیدن عضلات اسفنکتر است. افرادی که دچار بی اختیاری در دفع گاز و مدفوع می‌شوند و این امر از کنترل آنها خارج است، احتمالا دچار آسیب در عضلات اسفنکتر شده اند.

اسفنکتر داخلی همان عضله غیرارادی داخل کانال مقعد است که همیشه در حالت انقباض است. اما اسفنکتر خارجی عضله ایست که اگر آسیب ببیند، فرد به مشکلات بی اختیاری دچار می‌شود.

عضلات دیگری هم در قسمت خروجی آنال و در کف لگن وجود دارند که با نام لواتور آنی شناخته می‌شوند.

دیواره آنال شامل غدد و رگ هایی ایست که وظیفه خونرسانی به این بخش را به عهده دارند و به شدت در برابر فشار حساس‌اند. زمانیکه به دلایل مختلف ناحیه مقعد تحت فشار قرار می‌گیرد، عروق دیواره مقعد آسیب دیده و منجر به بروز بیماری‌های مختلف خواهند شد.

همچنین رعایت بهداشت این ناحیه مسئله بسیار مهمی است که باید به آن توجه شود. مقعد ناحیه ای آلوده است و به همین دلیل پس از اجابت مزاج باید اطراف آن کاملا تمیز شود تا این آلودگی به دستگاه تناسلی راه پیدا نکند.

اختلالات مقعدی

هموروئید داخلی (Internal hemorrhoids): تورم وریدهای داخل مقعد یا رکتوم است. این نوع هموروئید یا بواسیر را نمی توان از بیرون بدن مشاهده کرد.

هموروئید خارجی (External hemorrhoids): عروق خونی است که نزدیک به دریچه مقعد متورم شده یا از مقعد بیرون زده اند

سرطان مقعد (Anal cancer): سرطان مقعد نادر است. عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، مقاربت مقعدی، داشتن شریک جنسی متعدد موجب افزایش ریسک سرطان مقعد می شود.

تب خال مقعدی (Anal herpes): مقاربت مقعدی می تواند موجب انتشار ویروس تب خال نوع 1 (HSV-1) و دو (HSV-2) شود. علائم شامل زخم های دردناک اطراف مقعد است که خوب شده و عود می کنند.

زگیل مقعد (Anal warts): عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است که موجب زگیل در اطراف و داخل مقعد می شود.

فیستول مقعد (Anal fistula): ایجاد کانال و شیار غیر طبیعی بین مقعد و پوست باسن است. بیماری های التهابی روده (بیماری کرون و بیماری کولیت اولسراتیو) یا جراحی قبلی از علل شایع این عارضه هستند.

شقاق مقعد (Anal fissure): فیشر یا شقاق مقعد نوعی برش و ترک در پوشش مقعد است که اغلب در اثر یبوست رخ می دهد. درد بخصوص در حین اجابت مزاج شدید است و علامت اصلی شقاق است.

آبسه مقعد (Anal abscess): کیسه های پر از عفونت است که در بافت نرم اطراف مقعد تشکیل می شود. آنتی بیوتیک و تخلیه جراحی ممکن است برای درمان موثر آبسه مقعد لازم باشد.

خارش مقعد (Anal itching): خارش اطراف یا داخل مقعد است که یکی از مشکلات شایع است. در بیشتر موارد عامل جدی و بیماری خطرناکی مسئول این خارش نیست.

درد مقعد (Proctalgia fugax): پروکتالژی فوگاکس یا درد شدید و ناگهانی در ناحیه مقعد و رکتوم است که از چند ثانیه تا چند دقیقه طول کشیده و بعد ناپدید می شود. علت آن ناشناخته است.

یبوست (Constipation): سخت بودن دفع مدفوع است که مشکلی رایج است و می تواند علت درد مقعد، فیشر یا شقاق مقعد، خونریزی از هموروئید باشد.

خونریزی مقعد (Anal bleeding): وجود خون قرمز روشن از مقعد است که گاهی اوقات از هموروئید است و مستلزم بررسی و تعیین علت است.