بیضه چیست؟

بیضه‌ها غدد جنسی هستند که در بدن همه پستانداران نر وجود دارند. بیضه‌ها نقش حیاتی در تولیدمثل و هورمون‌های مردانه ایفا می‌کنند. این غدد داخل کیسه‌ها و خارج بدن آویزان هستند. بیضه‌ها برخلاف سایر ارگان بدن فاقد ماهیچه و عضلات هستند در نتیجه بیشتر در معرض صدمات، ضربه و آسیب قرار می‌گیرند. ارزیابی به‌موقع آسیب و درمان مناسب نتایج مثبتی به‌همراه خواهد داشت.

علت‌ها
ضربه چاقو، گلوله و یا ضربات توپ می‌توانند به بیضه‌ها آسیب برساند. این ضربات ممکن است باعث پاره‌شدن قسمتی از بیضه و یا تمام بیضه شده و یا حتی در برخی موارد موجب از دست دادن بیضه‌ها گردند.

برخی از شایع‌ترین علل آسیب بیضه‌ها عبارتند از:

  • آسیب‌های ورزشی
  • حوادث رانندگی
  • حوادث دوچرخه سواری
  • سر خوردن و افتادن
  • ضرب‌وشتم
  • حوادث در شرکت‌های صنعتی
  • صدمات وارده در محل کار
  • استفاده نادرست از ابزار کاری سنگین
  • بی‌دقتی درحرکات و رفتار

علائم و نشانه‌ها

اولین نشانه آسیب به بیضه‌ها و یا کیسه بیضه‌ها درد شدید است. درد در اطراف بیضه‌ها ممکن است به ‌دلیل عفونت و یا تورم اپیدیدیم (اپیدیدیمیت) باشد. از آن‌ جایی‌که اپیدیدیم دارای دیواره بسیار نازکی است هر نوع عفونت و یا آسیبی موجب قرمزی و تورم آن می‌شود. اگر اپیدیدیمیت درمان نشود در موارد نادر جریان خون به بیضه‌ها مسدود شده و در نتیجه باعث از دست دادن بیضه‌ها می‌گردد.

مردانی که جراحات و آسیب‌های سنگین به کیسه بیضه‌های آن‌ها وارد شده بهتر است برای درمان به متخصص اورولوژی مراجعه کنند. مراجعه درموارد زیر الزامی است:

  • هر گونه آسیب به کیسه بیضه
  • کبودی یا تورم کیسه بیضه
  • مشکل در ادرار و یا ادرار خونی
  • تب بعد از آسیب

انواع آسیب‌های وارده به بیضه

هرگونه آسیب وارد شده به بیضه را ترومای بیضه گویند. در این قسمت به معرفی برخی ازآسیب‌های بیضه می‌پردازیم:

پارگی بیضه
پوشش فیبری بیضه به غلاف سفید بیضه معروف است. ضربات شدید به بیضه باعث پارگی غلاف سفید و اکستروژن درون بافت می‌گردد.

ترکیدگی بیضه
ضربات شدید ممکن است موجب ترک خوردن بافت داخل غلاف سفید شود. این حالت به ترکیدگی بیضه نیز معروف است. گاهی اوقات ترکیدگی ممکن است بدون آسیب به بیضه نیز رخ ‌دهد.

کبودی و خون‌مردگی بیضه
این حالت زمانی رخ می‌دهد که مویرگ‌های خونی بیضه پاره می‌شوند. این امر منجر به خونریزی و کبودی بیضه می‌شود.

پیچ‌خوردگی بیضه
طناب اسپرماتیک که خون را به بیضه‌ها رسانده و خارج می‌کند شامل مجرای دفران و دیگر بافت‌های مجاور است. گاهی اوقات آسیب به بیضه یا کیسه بیضه موجب پیچ‌خوردن این طناب می‌شود. این حالت به پیچ‌خوردگی بیضه معروف است. در موارد بسیار نادر این حالت ممکن است بدون آسیب به بیضه یا کیسه بیضه نیز رخ دهد.

جابه‌جا شدن بیضه
آسیب جدی به کشاله ران و بیضه‌ها ممکن است موجب جابه‌جا شدن بیضه‌ها گردد. در این حالت بیضه به‌جای این‌که در داخل کیسه قرار بگیرد داخل شکم یا قسمت‌های دیگر بدن نزدیک کشاله‌ران قرار می‌گیرد.

اپیدیدیمیت
اپیدیدیمیت یا همان التهاب اپیدیدیم اغلب به ‌دلیل عفونت اتفاق می‌افتد. شایع‌ترین علت درد در بیضه مردان بالای 18 سال التهاب اپیدیدیم است. البته شایان ذکر است که این حالت ممکن است در پسران نابالغ و مردان سالمند نیز رخ دهد.

در مردانی که از لحاظ روابط جنسی فعال هستند، بیمای‌های مقاربتی قابل انتقال مانند سوزاک و سیفیلیس از شایع ترین علل اپیدیدیمیت شناخته شده است.
اختلال در سیستم دستگاه تناسلی و ادراری مردان و پسران مسن‌تر و یا جوان‌تر نیز ممکن است موجب اپیدیدیمیت گردد. بزرگ شدن غده پروستات در مردان مسن‌تر نیز یکی از علت‌های رایج است.
کنده‌شدن پوست کیسه بیضه
این مورد از موارد بسیارنادر است. در این حالت پوست اسکروتوم یا همان کیسه بیضه به ‌دلایل مختلف از بیضه کنده می‌شود.

عوارض

از عوارض آسیب به بیضه‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. از دست دادن بیضه
  2. سلولیت در کیسه بیضه
  3. آبسه پوست اسکروتوم
  4. گانگرن فورنیه (عفونت تهاجمی و پیشرونده در دستگاه ژنیتال مردانه، پرینئال و پری آنال است.)

درمان بیضه درد

درد که نیازی به مراقبت‌های پزشکی ندارد را می‌توانید در خانه و با کمک از اقدامات زیر درمان کنید:

  • برای محافظت از کیسه بیضه از پوشش محافظتی مخصوص ورزشکاران استفاده کنید.
  • استفاده از یخ برای کاهش تورم در کیسه بیضه
  • حمام با آب گرم
  • جهت پشتیبانی از بیضه‌ها، هنگام دراز کشیدن یک حوله لوله شده در کیسه‌ی بیضه قرار دهید.
  • استفاده از داروهای ضد درد مانند استامینوفن یا ایبوپروفن برای کاهش درد.
  • اگر درد به قدری شدید باشد که به موارد بالا جواب نمی‌دهد، باید به پزشک مراجعه کنید.

پس از تشخیص علت درد، درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • آنتی بیوتیک‌ها برای درمان عفونت
  • عمل جراحی برای برطرف کردن چرخش بیضه اگر دچار پیچ خوردگی بیضه هستید.
  • عمل جراحی برای تصحیح بیضه‌ی نزول نکرده
  • داروهای ضد درد
  • جراحی برای کاهش تجمع مایع در بیضه ها

پیشگیری از بیضه درد

نمی‌توان از همه‌ی موارد درد پیشگیری کرد، اما گام‌هایی برای کاهش علت‌های درد بیضه وجود دارد که عبارتند از:

  • پوشیدن محافظ مخصوص ورزشکاران برای جلوگیری از آسیب به بیضه‌ها
  • رابطه‌ی جنسی سالم: استفاده از کاندوم در طول مقاربت
  • معاینه بیضه‌ها یک بار در ماه برای بررسی تغییرات و یا توده‌های بیضه
  • تخلیه کامل مثانه موقع ادرار کردن برای جلوگیری از عفونت‌های دستگاه ادراری
  • اگر این مراحل را انجام می‌دهید و همچنان درد را تجربه می‌کنید، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.